Telefonda kaydırırken karşınıza bir video çıkıyor: biri sabah rutinini, ne yediğini, bir “diyet”i anlatıyor ve görünürde her şey düzenli, hevesli, tatmin edici. Peki bu bir yemek planı mı, bir reklam mı, yoksa bir ilham mı? Sosyal medya diyetlerini değerlendirmek, çoğu zaman bu ayrımı yapabilmekle başlıyor. Aşağıdaki üç aşama, bir diyeti denemeden önce, deneme sırasında ve sonrasında kendinize sorabileceğiniz soruları sıralıyor.
Baştan bir şeyi belirtelim: bu yazı belirli bir diyeti öneren ya da kötüleyen bir yazı değil. Amacı, karşınıza çıkan herhangi bir planı değerlendirmek için bir çerçeve vermek. Genel bilgidir; kişisel bir sağlık değerlendirmesi yerine geçmez.
Öncesi: denemeden önce bakılacaklar
Bir planı denemeye karar vermeden önce yapılacak en değerli iş, yavaşlamak. Ekranda gördüğünüz şey çoğu zaman kısa, parlak ve baştan sona kurgulanmış. Önce şu dört soruya bakın.
Kim anlatıyor? Anlatan kişinin bu konudaki eğitimi nedir, hangi kuruma dayanıyor, kendi sınırlarını söylüyor mu? Güzel görünmek, bilgili olmakla aynı şey değil.
Neye dayanıyor? “Bende işe yaradı” bir deneyimdir; genel bir geçerlilik taşımaz. Hangi kaynağa ya da hangi gözleme dayandığı belli olmayan anlatımlara temkinle yaklaşın.
Ne satıyor? Bir ürün, bir paket ya da bir liste satılıyor mu? Satış amacı olması planı geçersiz kılmaz, ama değerlendirmenizin bir parçası olmalıdır.
Bana uygun mu? Yaşınız, sağlık durumunuz, kullandığınız ilaçlar, hamilelik ya da emzirme gibi durumlar planın uygunluğunu belirler. Bunu internetteki biri sizin için bilemez.
Bu soruların cevabını bulamıyorsanız, denemeden önce hekiminize ya da yetkin bir beslenme profesyoneline danışmanız yerinde olur. Özellikle düzenli ilaç kullanıyorsanız, kronik bir sağlık sorununuz varsa ya da hamileyseniz bu adım atlanmamalı.
Uyarı işaretleri: kırmızı bayrak listesi
Aşağıdaki ifadelerden biri varsa, plana daha dikkatli bakmak gerekir:
- Çok kısa sürede çok büyük bir değişim vaat ediyor.
- Tek bir besini ya da besin grubunu tamamen yasaklıyor.
- Bedeni “arındırdığını” ya da “yenilediğini” söylüyor.
- Hekim önerilerini ya da ilaç kullanımını küçümsüyor.
- Belirli bir takviye ya da ürün almayı şart koşuyor.
- Aç kalmayı ya da öğün atlamayı bir erdem gibi sunuyor.
- “Herkes için” geçerli olduğunu söylüyor.
Bunların hiçbirini tek başına “bu plan kötü” diye okumak gerekmez, ama bir araya geldiklerinde durup düşünmek için iyi bir nedendir. Şok diyetlerin ve ardından gelen dalgalanmanın nasıl işlediğine şok diyetler ve yo-yo etkisi yazısından, yaygın diyet inançlarına ise diyet mitleri ve doğrular yazısından bakabilirsiniz.
Sırasında: denerken nelere dikkat edilir
Bir planı yine de denemeye karar verdiyseniz, deneme sırasında kendinizi izlemeniz önemli. Bunun için basit bir günlük yeterli. Her gün üç şey not edin: ne yediğiniz, nasıl hissettiğiniz ve gün içinde enerjinizin nasıl seyrettiği.
Şu durumlardan biri ortaya çıkarsa planı durdurup hekime başvurun: belirgin baş dönmesi ya da halsizlik, çarpıntı, yoğun yorgunluk, uyku sorunları, yeme üzerinde kontrol kaybı hissi ya da yeme düzenine dair endişe verici bir değişim. Bu belirtileri “alışma süreci” diye geçiştirmek doğru değil.
Deneme sırasında dikkat edilecek bir diğer nokta, sosyal çevre ve ruh hali. Bir plan sizi yemek davetlerinden uzaklaştırıyor, sürekli yemek düşündürüyor ya da suçluluk hissettiriyorsa, bu da bir veridir. Plan size hizmet etmeli; siz plana değil.
Aralıklı oruç ya da kalori sayımı gibi yaklaşımlar için de aynı sorular geçerli; hiçbirine peşinen “yap” ya da “yapma” demek doğru olmaz, kimler için neyin anlamlı olabileceği kişiye göre değişir.
Sonrasında: deneme bittiğinde ne soracaksınız
Bir plan sona erdiğinde ya da bıraktığınızda şu soruları sormak, bir sonraki karar için çok değerli:
- Enerjim, uykum ve ruh halim nasıldı?
- Planın hangi kısmını sürdürebildim, hangisinde zorlandım?
- Yemekle ilişkim nasıl değişti? Daha mı rahat, daha mı gergin?
- Bıraktığımda ne oldu? Eski düzene mi döndüm, yeni bir şey mi öğrendim?
- Bir sonraki adımım ne olmalı?
Bu sorulara yargısız cevap vermek, bir sonraki seçimi daha bilinçli yapmanızı sağlar. Plan işlemediyse bu bir başarısızlık değil; bir bilgi. Aynı soruları bir arkadaşınıza ya da yakınınıza anlatırsanız, planı dışarıdan görmek de kolaylaşır; bazen bir plan, anlatılırken kendi zayıf noktalarını ele verir. Bir sonraki denemede kendinize sorabileceğiniz tek cümle şu olabilir: “Bu plan, normal bir haftamda gerçekten yaşayabileceğim bir şey mi?”
Sosyal medya diyetleri kolayca “başardım ya da başaramadım” ikiliğine dönüşebilir. Oysa asıl mesele bir planın tamamını yapmak değil, uzun vadede sürdürülebilir küçük alışkanlıklar kurmak. Bu yüzden deneme sonrası değerlendirmenin odağı, plan yerine alışkanlık olmalı.
Kilo verme ilaçları ve takviyeler hakkında
Sosyal medyada sık karşılaşılan bir başka konu, kilo vermeye yönelik ilaçlar ve takviyeler. Bu konuda ne bir ürün öneriyoruz ne de bir ürün hakkında yorum yapıyoruz. Sadece şunu söylüyoruz: ilaç ya da takviye kararı, hekim kontrolünde verilmelidir. Bu konuyu kilo verme ilaçları ve takviyeleri hekim kontrolü yazısında ayrıntılı ele aldık.
Yeni Dönem’de farklı olan ne
Merkezimizde beslenme çalışması, hazır bir liste vermekle başlamaz; sizinle başlar. Önce yeme biçiminizi, günlük düzeninizi, tercihlerinizi ve sağlık durumunuzu dinleriz. Sonra size uygulanabilir küçük adımlar kurar, takip eder ve gerektiğinde güncelleriz. Bir sonuç sözü vermeyiz; garanti de verilmez.
Bu yaklaşımın sosyal medya diyetlerinden farkı, kişiselleştirme ve takip. Ekrandaki plan sizi tanımaz; merkezdeki plan sizi tanımaya çalışır. İşin kapsamı beslenme danışmanlığı ve takip sayfasında, Kartal’daki uygulama ise Kartal beslenme danışmanlığı sayfasında anlatılıyor. Genel çerçeve için beslenme ve öğün düzeni rehberi ana sayfa görevi görüyor.
Bir sonraki videodan önce
Bir sonraki diyet videosunu izlemeden önce dört soruyu aklınızda tutun: kim, neye dayanarak, ne satıyor, bana uygun mu? Değerlendirmeyi birlikte yapmak isterseniz telefonla arayabilir ya da WhatsApp’tan yazabilirsiniz. Ücretsiz ön görüşmede hedefinizi, düzeninizi ve beklentinizi konuşuruz. Merkez yalnızca Kartal’da, her gün 10.00–18.00 arasında randevuyla çalışıyor.
Sık sorulan sorular
Sosyal medyada gördüğüm bir diyeti hemen denemeli miyim?
Önce kimin, neye dayanarak önerdiğine bakın. Sağlık durumunuza uygun olup olmadığı belli değilse, denemeden önce hekiminize ya da yetkin bir beslenme profesyoneline danışmak güvenli sıralamadır.
Bir diyetin güvenilir olup olmadığını nasıl anlarım?
Kısa sürede büyük değişim vaat eden, tek bir besini öne çıkaran, belirli bir ürün satan ya da hekim önerisini küçümseyen anlatımlar uyarı işaretidir. Sınırlarını açıkça söyleyen anlatımlar daha güvenilirdir.
Arkadaşımda işe yaramış, bende de işe yarar mı?
Her kişinin yaşı, sağlık durumu, ilaçları ve günlük düzeni farklıdır. Bir kişide işleyen düzen bir başkasında işlemeyebilir ya da zarar verebilir. Bu yüzden kişisel değerlendirme önemlidir.
Denerken kendimi kötü hissedersem ne yapmalıyım?
Baş dönmesi, belirgin halsizlik, çarpıntı ya da yeme düzeninde endişe verici bir değişim yaşıyorsanız diyeti bırakıp hekime başvurun. Rahatsızlığı ‘alışma süreci’ diye geçiştirmek doğru değildir.
Beslenme danışmanlığı sosyal medya diyetlerinden nasıl farklı?
Genel bir liste yerine kişinin düzenini, tercihlerini ve sağlık durumunu dikkate alan bir plan ve takip içerir. Sonuç vaadi vermez; uygulanabilir küçük adımlar ve gerektiğinde güncelleme sunar.
Tamamlayıcı uygulamalar tıbbi tanı ve tedavinin yerine geçmez. Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; kişisel sağlık değerlendirmesi yerine geçmez. Sağlık sorununuz varsa hekiminize danışın.