Bir paylaşımı görüyorsunuz: ışıklı bir fotoğraf, iddialı bir başlık, altında “hemen yazın” çağrısı. Hizmet bir cihaz uygulaması, bir danışmanlık ya da bir diyet programı olabilir. Peki bu paylaşım ne anlatıyor, neyi anlatmıyor ve neyi anlatmaması gerekiyordu? Sosyal medya, sağlıkla ilgili hizmetler için güçlü bir tanıtım alanı; aynı zamanda abartının, yanıltıcı vaadin ve sınır aşımının en kolay yayıldığı yer. Bu yazı iki okura birden hitap ediyor: tanıtımı gören ve karar vermeye çalışan kişiye, bir de kendi tanıtımını yazan uygulayıcıya. Yazı hukuki bir görüş değildir; yalnızca genel bir dürüstlük çerçevesi sunar.
Okur için: hangi işaretler dikkat gerektirir?
Sağlıkla ilgili bir tanıtımı okurken, aşağıdaki işaretleri akılda tutmak, kendinizi korumanın basit bir yolu olabilir:
- Sonuç sözü. “Şu kadar sürede şunu yaparsınız” türünden cümleler. Sağlıkta sonucu önceden söyleyen kimse yoktur.
- Dönüşüm görselleri. Tek bir kişinin görüntüsünü herkesin sonucu gibi sunmak, yanıltıcıdır.
- Korkutma. Bir sağlık şüphesi yaratıp hemen ardından çözüm sunan anlatımlar.
- Tanı iddiası. Bir cihazın ya da uygulamanın hastalık tespit ettiğini söylemek.
- Üstünlük dili. Birinci olduğunu, benzersiz bir çare sunduğunu ya da kimsenin ulaşamadığı bir düzeyde olduğunu iddia eden ifadeler.
- Hekime hiç yönlendirmeme. Dürüst bir tanıtım, ne zaman hekime gidilmesi gerektiğini de söyler.
- Aciliyet baskısı. “Bugün başlamazsanız geç kalırsınız” gibi cümleler.
Bu işaretlerden birkaçı birlikte görülüyorsa, durup bir kez daha düşünmek akıllıca olur. Tek bir işaret her zaman kötü niyet anlamına gelmez; ama birikmesi bir örüntü işareti.
Dönüşüm fotoğrafları ve tavsiye paylaşımları
En çok tartışılan konulardan biri, kişilerin görsel ya da sözlü deneyimlerinin tanıtımda kullanılması. Bu paylaşımların iki temel sorunu var. Birincisi, tek bir örnek genellemeye dönüşür: bir kişide görülen sonuç, herkes için geçerliymiş gibi sunulur. İkincisi, kişisel verinin korunması: bir kişinin görüntüsü, sağlık durumu ya da hikâyesi, açık ve bilgilendirilmiş bir rıza olmadan paylaşılmamalı. Sağlıkla ilgili tanıtımın sınırlarını çizen düzenlemeler de bu alanda kurallar koyuyor. Bu konuya dair genel uyarıları yorum ve referans paylaşımında dikkat yazısında, mevzuat tarafındaki genel çerçeveyi ise sağlık hizmetlerinde tanıtım yönetmeliği uyarıları yazısında topladık. Ayrıntı ve güncel hükümler için resmî kaynaklara ve gerekirse hukuk danışmanına başvurulmalıdır.
Uygulayıcı için: dürüst bir paylaşım nasıl olur?
Bir merkez ya da uygulayıcı olarak sosyal medyada neyi paylaşabileceğinizi düşünürken şu sorular yol gösterebilir:
- Bu paylaşım bir bilgi mi veriyor, yoksa bir sonuç sözü mü veriyor?
- Hizmetin sınırını ve kanıt durumunu dürüstçe söylüyor mu?
- Hekime yönlendirme gerektiren durumlardan söz ediyor mu?
- Kişisel veri ya da görüntü içeriyor mu, ve buna açık izin var mı?
- Paylaşımı okuyan biri, hizmetten ne beklemesi gerektiğini doğru anlıyor mu?
Bu soruların cevapları net değilse, paylaşımı yeniden yazmak ya da yayımlamamak daha güvenli. Kişisel verilerin ve danışan kayıtlarının korunması ayrı bir başlık; ayrıntı için KVKK ve danışan kayıtları yazısına bakabilirsiniz.
Paylaşımdan hekime: sıralama nasıl olmalı?
Sosyal medya içeriği, sağlık hizmetinin yerine geçmez. Bir paylaşımı okuyup kendi sağlığınızla ilgili bir karar vermek üzereyseniz, özellikle şu durumlarda önce hekime başvurmanız gerekir: süren bir sağlık sorununuz varsa, düzenli ilaç kullanıyorsanız, hamile ya da emziriyorsanız, kısa sürede açıklanamayan bir kilo ya da iştah değişimi yaşıyorsanız, ya da paylaşımdaki iddia bir tanı ya da tedavi önerisi içeriyorsa. Uygulayıcılar için de benzer bir sorumluluk var: tanı ve tedavi gerektiren durumlarda danışanı hekime yönlendirmek, tanıtımın da bir parçası olmalıdır.
Sosyal medyada Yeni Dönem’in tutumu
Yeni Dönem Rezonans olarak, sosyal medya paylaşımlarımızı bilgilendirme ve dürüst sınırlar üzerine kuruyoruz. Sonuç sözü, danışan hikâyesi, dönüşüm görüntüsü, kesin ifade ve tanı ya da tedavi iddiası paylaşmıyoruz. Biyorezonans ve NLS gibi uygulamaları, tamamlayıcı araçlar olarak, sınırlarıyla birlikte anlatıyoruz: tanı koymazlar, hekim değerlendirmesinin yerine geçmezler. Hızlı vaat yerine planlı takibi öne çıkarıyoruz. Bu tutumun kurumsal tarafta nasıl yansıdığını, merkez kurmak ya da çalışmak isteyen profesyoneller için profesyonel çözümler sayfasında bulabilirsiniz.
Kurum olarak seçtiğimiz dil: örnek cümleler
Soyut ilkeler bazen yeterince somut gelmez; bu yüzden aynı bilgiyi iki farklı dille yan yana koymak faydalı olabilir. Sorunlu bir cümle şöyle olur: “Bu cihazla iştahınız dizginlenir, herkes mutlaka sonuç alır.” Dürüst bir cümle ise şöyle kurulur: “Yeni Dönem’de iştah, günlük düzen ve takip üzerinden ele alınır; sonuç sözü verilmez, uygulama uygun görüldüğünde plana eşlik eden tamamlayıcı bir araçtır.” İlk cümle kesin bir vaat sunar ve sınırları saklar; ikinci cümle sınırı açıkça söyler. İlk cümle hızlı ilgi çekebilir; ikincisi ise okurun beklentisini doğru kurar. Biz ikinciyi seçiyoruz, çünkü sağlıkla ilgili bir konuda okurun güveni, ilgiden daha değerli.
Aynı mantık, görsellerde de geçerli. Bir paylaşımda hizmetin yapıldığı ortamı, genel bir bilgilendirmeyi ya da uygulamanın nasıl işlediğini anlatan sade görseller kullanmak mümkün; bir kişinin bedenini ya da sağlık durumunu bir kanıt gibi sergilemek ise hem yanıltıcı hem de o kişinin mahremiyeti açısından sorunlu olabilir. Uygulayıcılar için kural basit: görsel, bilgi verirken vaat etmiyorsa güvenli bölgede demektir.
Okur olarak da kendi bakışınızı kurabilirsiniz. Bir paylaşımı gördüğünüzde kendinize şunu sorun: “Bu bana bir şey öğretiyor mu, yoksa bir şey satmaya mı çalışıyor?” Öğreten bir paylaşım, sınırlarını da söyler. Satmaya çalışan bir paylaşım ise genellikle yalnızca vaadi görünür kılar.
Paylaşım ile ön görüşme arasındaki fark
Bir paylaşım kısa, görsel ve genel bir mesajdır; sizin durumunuzu bilmez. Gerçek bir değerlendirme ise sizin öykünüzü, düzeninizi ve sağlığınızı dinlemekle başlar. Bu yüzden sosyal medyada gördüğünüz bir hizmet ilginizi çektiyse, karar vermeden önce doğrudan bir görüşme yapmanız sağlıklı olur. Yeni Dönem’de ücretsiz ön görüşme için telefonla arayabilir ya da WhatsApp’tan yazabilirsiniz; hedefinizi, düzeninizi ve beklentinizi konuşuruz, hizmetin neyi sunup neyi sunamayacağını açıkça söyleriz. Hazır olduğunuzda, sorularınızla birlikte ulaşmanız yeterli. Karar vermek için acele etmenize gerek yok; bir paylaşımın yarattığı heyecanı, bir telefon görüşmesinin sakinliğiyle tartmak çoğu zaman daha sağlıklı bir karar doğurur.
Sık sorulan sorular
Sosyal medyada gördüğüm bir sağlık vaadine güvenmeli miyim?
Temkinli olun. Sonuç sözü veren, kesin ifadeler kullanan ya da hekime yönlendirmeyen tanıtımlar güven vermez. Önemli bir sağlık kararını bir paylaşıma bakarak vermeyin; hekime danışın.
Dönüşüm fotoğrafları neden sorunlu sayılabilir?
Çünkü tek bir kişinin görüntüsü herkes için aynı sonucun olacağı izlenimi yaratır ve gerçek durumu yansıtmayabilir. Sağlıkla ilgili hizmetlerde böyle paylaşımlar hem yanıltıcı hem de düzenlemeler açısından sorunlu olabilir.
Bir merkez, danışan tavsiyelerini paylaşabilir mi?
Bu konuda sağlık hizmetlerinin tanıtımına dair düzenlemeler sınırlar koyar. Merkez sahipleri ve uygulayıcılar, güncel mevzuatı resmî kaynaklardan ve gerekirse hukuk danışmanından kontrol etmelidir.
Danışan kayıtları ve fotoğraflar sosyal medyada kullanılabilir mi?
Kişisel veriler hassastır; izinsiz paylaşım ciddi sorunlar yaratabilir. Kayıt ve görseller için açık rıza ve kişisel verilerin korunması kuralları gözetilmelidir.
Yeni Dönem sosyal medyada neleri paylaşmaz?
Sonuç sözü, danışan hikâyesi, dönüşüm görüntüsü, kesin ifadeler ve tanı ya da tedavi iddiası paylaşmayız. Paylaşımlar bilgilendirme ve dürüst sınırlar üzerine kuruludur.
Tamamlayıcı uygulamalar tıbbi tanı ve tedavinin yerine geçmez. Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; kişisel sağlık değerlendirmesi yerine geçmez. Sağlık sorununuz varsa hekiminize danışın.